Czym jest wolnomularstwo?
Poniższy tekst wyjaśnia podstawowe pojęcia związane z ruchem masońskim, badając jego charakter i historyczne zmiany. Odpowiednie zrozumienie zjawiska pozwala na odróżnienie sprawdzonych faktów historycznych od narosłych mitów i plotek.
Wolnomularstwo, szerzej znane jako masoneria, to ruch o zasięgu światowym. Posiada on profil etyczny, filozoficzny oraz bardzo silnie filantropijny. Środowisko to gromadzi ludzi wywodzących się z najróżniejszych środowisk społecznych. Głównym celem stowarzyszenia jest stała praca nad poprawą własnego charakteru, a w dalszej kolejności promowanie w społeczeństwie braterstwa, sprawiedliwości i wzajemnego szacunku.
Ewolucja z rzemiosła do filozofii
Z historycznego punktu widzenia fundamenty ruchu tworzyły dawne cechy zrzeszające wykwalifikowanych rzemieślników i architektów, którzy budowali ogromne katedry i zamki. Ten wczesny etap nazywa się mularstwem operatywnym. Ówcześni budowniczowie posiadali ogromną wiedzę z zakresu matematyki, geometrii i fizyki budowli. Była to pilnie strzeżona tajemnica zawodowa. Swoje sprawy omawiali w drewnianych warsztatach, czyli lożach, stawianych przy placach budowy.
Gdy epoka wznoszenia wielkich budowli sakralnych zaczęła mijać, do tych bractw zaczęto przyjmować osoby, które nigdy nie pracowały fizycznie przy obróbce kamienia. Byli to zamożni mecenasi sztuki, miejscowa szlachta, a później wybitni uczeni i pisarze. Tak narodziło się mularstwo spekulatywne. Fizyczne narzędzia murarskie przestały służyć do ciosania skał, a stały się mądrymi metaforami dla ludzkich postaw. Proces obróbki surowego kamienia w idealny sześcian to dzisiaj symbol trudnej drogi pokonywania własnych wad i słabości.
Stopień jawności
+Tajność kontra dyskrecja w działaniu
Aspekt wierzeń
+Wolność światopoglądowa członków
Funkcja rytuału
+Tradycja w ujęciu edukacyjnym
Stopnie wtajemniczenia
Nauka w stowarzyszeniach opiera się na idei powolnego, stopniowego zdobywania wiedzy. Cały system edukacyjny dzieli się na trzy główne szczeble, wywodzące się prosto z dawnych cechów budowlanych.
Uczeń
Na samym początku drogi znajduje się Uczeń. Jego głównym zadaniem jest poznanie samego siebie. W tym okresie obowiązuje go zasada słuchania starszych członków i powstrzymywania się od zabierania głosu. To czas wyciszenia emocji, analizowania swoich błędów i nauki absolutnych podstaw moralności. Uczeń wykonuje najprostszą pracę polegającą na zbijaniu ostrych kantów ze swojego charakteru.
Czeladnik
Drugi etap kieruje uwagę człowieka na otaczający go świat, społeczeństwo i prawa fizyki. Czeladnik zaczyna podróżować, zdobywa wiedzę o innych kulturach, bada nauki wyzwolone oraz zgłębia sztukę. To czas bardzo aktywnej pracy w zespole. Ten szczebel uczy, jak ważna jest inteligencja połączona z pracowitością, aby móc pomagać innym ludziom.
Mistrz
Najwyższy szczebel to stopień Mistrza. Łączy on zdobytą mądrość z ogromną odpowiedzialnością za innych. W tym momencie człowiek rozważa temat przemijania i tego, co po sobie zostawi. Mistrz ma pełne prawa, może uczyć młodszych i zarządzać grupą. Rozumie doskonale, że jego praca ma służyć budowaniu lepszego świata dla następnych pokoleń.
Narzędzia i atrybuty
Dawne narzędzia, kiedyś potrzebne do cięcia skał i wznoszenia murów, dziś działają jak obrazkowe instrukcje dobrego zachowania. Każdy przedmiot przypomina o innej ważnej cesze charakteru.
Cyrkiel
Służy do rysowania idealnych kół. Przypomina człowiekowi o zachowaniu zdrowego umiaru i trzymaniu swoich pragnień w racjonalnych granicach.
Węgielnica
Dawniej sprawdzała kąty proste kamieni. Dziś jest symbolem absolutnej uczciwości i postępowania zgodnie z literą prawa.
Litera G
Oznacza Geometrię, uznawaną za najdoskonalszą naukę opisującą świat przyrody. Nawiązuje także do ciągłego zdobywania wiedzy.
Pion
Ciężarek pokazujący linię prostą. Oznacza odwagę w głoszeniu prawdy i odporność na pokusy oraz złe wpływy innych ludzi.
Poziomica
Narzędzie do sprawdzania poziomu. Jest prostym symbolem równości wszystkich ludzi. Przypomina, że status społeczny nie czyni nikogo lepszym człowiekiem.
Młotek
Symbol ludzkiej siły woli. Pokazuje, że trzeba użyć pracy i konsekwencji, aby odłupać własne lenistwo i złe nawyki.
Kielnia
Narzędzie do rozsmarowywania zaprawy. W symbolice jest klejem braterskiej zgody i wybaczania, który trzyma grupę ludzi razem.
Fartuch
Tradycyjny ubiór ochronny. Dziś jego biały kolor symbolizuje czyste intencje oraz chęć do wykonania rzetelnej pracy nad sobą.
Geometria organizacji
Sposób zarządzania organizacją jest przejrzysty i opiera się na demokratycznym wyborze władz. Zrozumienie, jak działają najmniejsze grupy, ułatwia pojęcie działania całości.
Trójkąt
Najmniejsza komórka w strukturze. Powstaje w miastach, gdzie nie ma jeszcze odpowiedniej liczby osób do założenia pełnej loży. To grupa zajmująca się wspólną nauką, bez prawa do przyjmowania nowych osób.
Loża (Warsztat)
Główne, niezależne miejsce spotkań. Loża prowadzi pełne obrzędy i uroczyście przyjmuje nowych ludzi. To właśnie w niej organizowane są wykłady, dyskusje oraz zbiórki na cele charytatywne.
Wielka Loża
Struktura o zasięgu całego państwa, zrzeszająca poszczególne warsztaty. Jej zadaniem jest dbanie o to, by wszyscy przestrzegali wspólnie ustalonych praw oraz reprezentowanie organizacji na zewnątrz.
Zarządzanie wewnątrz loży
Pracą każdego warsztatu kierują osoby wybrane w demokratycznym, jawnym głosowaniu na kadencję. Mają one swoje tradycyjne nazwy i określone obowiązki:
Czcigodny Mistrz
Przewodniczy zebraniom, pilnuje porządku i dba o to, by nauka przebiegała zgodnie z harmonogramem. Jest symbolem życiowego doświadczenia.
Dozorcy
Dwaj zastępcy i pomocnicy mistrza. Ich głównym zadaniem jest opieka edukacyjna nad Uczniami i Czeladnikami. Tłumaczą im znaczenie symboli.
Mówca
Osoba pilnująca przepisów wewnątrz loży. Jego zadaniem jest wygłaszanie oficjalnych podsumowań po zakończeniu każdej większej dyskusji.
Ekspert i Mistrz Ceremonii
Oficerowie odpowiedzialni za fizyczne poruszanie się po sali podczas spotkań. Pilnują przebiegu rytuałów i oprowadzają gości.
Sekretarz i Skarbnik
Odpowiadają za dokumenty, księgowość i zbieranie składek. Bez ich pracy żadna organizacja nie mogłaby legalnie funkcjonować w świetle prawa państwowego.
Świat nauki i rozumu
Rozwój nauki i tworzenie się towarzystw opartych na wolnej myśli to procesy nierozerwalnie złączone. Historie znanych badaczy pokazują, jak poszukiwanie wiedzy przekładało się na potrzebę bycia w wolnych od uprzedzeń organizacjach.
Twórca nowoczesnej fizyki
Udowodnił, że świat przyrody można opisać logicznie za pomocą matematyki.
Dowód zamiast wierzenia
Galileusz odrzucił ślepe ufanie starym księgom. Uważał, że aby poznać prawdę, trzeba wyjść na zewnątrz, obserwować przyrodę i dokonywać pomiarów. Jego wytrwała praca z teleskopem pomogła udowodnić całemu światu, że Ziemia krąży wokół Słońca, a nie na odwrót.
Mimo że żył zanim powstały dzisiejsze organizacje dyskretne, to jego nieugięta postawa stała się potężnym wzorem. Ludzie, którzy chcieli swobodnie dyskutować o faktach, uznali go za ikonę walki z cenzurą. Myśl Galileusza, że wszechświat jest ogromną, wspaniałą machiną, zafascynowała późniejszych myślicieli szanujących matematykę i geometrię.
Naukowiec z Gdańska
Stworzył pierwsze bardzo dokładne rysunki i mapy powierzchni Księżyca.
Miejsca ponad podziałami
Jan Heweliusz był bogatym biznesmenem, który każdą wolną chwilę spędzał, wpatrując się w niebo. Za własne pieniądze zbudował na dachach domów w Gdańsku znakomite obserwatorium astronomiczne. To wyjątkowe miejsce szybko przyciągnęło uwagę uczonych z innych krajów, stając się bezpiecznym miejscem wymiany opinii.
Heweliusz został przyjęty do prestiżowego Towarzystwa Królewskiego w Anglii. Co ważne, organizacje te przyjmowały nowych ludzi oceniając ich rzeczywistą wiedzę, a nie bogactwo czy arystokratyczne pochodzenie. Te proste zasady równości, praktykowane wśród naukowców, bardzo szybko skopiowano przy tworzeniu pierwszych lóż etycznych.
Historyk i prawnik
Zapisał w notatniku cenne fakty, dowodzące łączenia się ludzi pióra z cechami murarzy.
Myśliciele i narzędzia
Elias Ashmole to kluczowa postać dla zrozumienia, skąd wzięły się takie stowarzyszenia. Był prawnikiem, zbierał antyki i pasjonował się dawną chemią. Ważne jest to, że pozostawił swój dziennik. Opisał w nim dokładnie dzień, w którym został przyjęty do bractwa budowniczych, mimo że w życiu nie ułożył żadnej cegły.
Jego biografia uświadamia nam, że mądrzy, oczytani ludzie szukali miejsc, w których mogliby swobodnie i bez strachu dyskutować. Wykorzystali stare, murarskie symbole jako doskonałą osłonę dla swoich filozoficznych i naukowych spotkań, tworząc bezpieczną przestrzeń do rozwoju.
Wizjoner prawa
Wymyślił sprawiedliwy system podziału władzy w państwie, z którego korzystamy dzisiaj.
Przeciwnik tyranii
Charles de Secondat, znany powszechnie jako Monteskiusz, uważał, że jeśli władza znajdzie się w rękach tylko jednego człowieka, to ludzie zawsze będą cierpieć. To on przekonał świat, że rządy należy mądrze podzielić na ustawodawcze, wykonawcze i niezależne sądy, co miało zatrzymać niesprawiedliwość.
Podróżując do Anglii, Monteskiusz spotkał się z członkami wczesnych lóż i bardzo polubił ich zasady. W organizacjach tych już wtedy dzielono obowiązki między różnych oficerów, a najważniejsze sprawy przegłosowywano demokratycznie. Takie obserwacje pomogły mu stworzyć wielkie wizje prawne, na których oparto współczesne państwa w Europie i Ameryce.
Głos rozsądku
Przez całe życie walczył piórem o swobodę myślenia dla każdego obywatela.
Walka o tolerancję
François-Marie Arouet, czyli Wolter, posługiwał się słowem w sposób mistrzowski. Otwarcie i ostro krytykował pychę królów, niesprawiedliwe wyroki i fanatyzm narzucany ludziom przez różne religie, który niszczył rozwój krajów. Bronił niewinnie skazywanych i uczył, jak myśleć samodzielnie.
Pod koniec życia za tę ogromną pracę na rzecz szacunku i edukacji został oficjalnie zaproszony i włączony w poczet jednej z paryskich lóż. Uznano to za piękny symbol, łączący wybitnego filozofa praw z grupą, która postawiła sobie tolerancję i sprawiedliwość jako główne życiowe zasady.
Praktyczny Amerykanin
Naukowiec od piorunochronu, który potem pojechał do Europy by wywalczyć wolność dla swojego kraju.
Dobra teoria przekuta w czyn
Benjamin Franklin był niesamowicie wszechstronny. Obserwował burze by wynaleźć piorunochron, ale zdawał sobie też sprawę, że wspaniałe wynalazki będą przydatne tylko w kraju, który dobrze i sprawiedliwie opiekuje się ludźmi. Dlatego zaangażował się w tworzenie niezależnych, nowych Stanów Zjednoczonych.
Pełnił on zaszczytne funkcje zarządcze w amerykańskich lożach i uczestniczył w dyskusjach podczas swoich wyjazdów do Francji. Konsekwentnie wcielał to, co ustalano podczas zamkniętych spotkań, w normalne życie. Zależało mu na powszechnej szkole i równości przed sądem. Te proste zasady przeniknęły do konstytucji i deklaracji, które dziś są fundamentem wolnych państw.
Kobiety w organizacjach dyskretnych
Rozmawiając o dawnych czasach, trzeba wyjaśnić kwestię udziału kobiet w takiej edukacji. To ważny temat pokazujący, jak stare zasady budowlane w końcu ustąpiły miejsca nowoczesnemu myśleniu o zrównaniu praw wszystkich ludzi.
Tradycja męska
Początkowe zrzeszenia budowniczych skupiały jedynie mężczyzn, ze względu na charakter dawnej, ciężkiej pracy fizycznej.
Loże adopcyjne
Później tworzono grupy pod opieką mężczyzn, aby zapraszać tam do dyskusji kobiety z wyższych sfer.
Całkowita równość i partnerstwo
Pod koniec dziewiętnastego wieku zaczęły wreszcie powstawać oddziały mieszane, wprowadzające równe zasady dla obu płci.
Długa droga do sprawiedliwości
Przez wieki dostęp do tej specyficznej nauki mieli jedynie panowie. Wynikało to ze starych, twardych praw. W dawnych czasach po prostu nie spotykano kobiet ciosających i układających kamienie na placach wielkich budów. I to wykluczenie na bardzo długo przeniosło się z budownictwa do filozofii.
Podejście to zmieniało się jednak systematycznie. We Francji zaczęły prężnie działać tak zwane loże adopcyjne, gdzie do dyskusji i dobroczynności dołączały panie z zamożnych rodów. Prawdziwa zmiana i zerwanie z niesprawiedliwą tradycją nastąpiło później. Powstały całkowicie mieszane organizacje, w których kobiety zdobywają dziś takie same stopnie, funkcje i pełnią urzędy mistrzowskie na równi z mężczyznami.
Wpływ na kulturę i sztukę
Pomysły wypracowane w czasie spotkań przedostawały się na zewnątrz, zmieniając poezję, operę, a nawet wygląd całych miast. Muzyka i architektura okazywały się doskonałym nośnikiem pozytywnych wartości dla reszty ludzi.
Muzyka z mądrym przesłaniem
Wybitnym przykładem wplatania filozofii do sztuki są dzieła Wolfganga Amadeusza Mozarta, a zwłaszcza wspaniała opera "Czarodziejski flet". Widz na scenie obserwuje bohaterów przechodzących niezwykle trudne próby. Muszą oni pokonać lęk, milczeć, gdy sytuacja tego wymaga i być odważnym, aby ostatecznie wygrać ze złem i odnaleźć prawdę. Było to bezpośrednie odniesienie do ścieżki i egzaminów przechodzonych przez Uczniów.
Sztukę projektowania wykorzystywano także do układania nowych planów całych miast (np. Waszyngtonu). Dbano w nich o piękne place, szerokie, jasne aleje i ogromną symetrię, wzorowaną na prawach matematyki. Twórcy święcie wierzyli, że przebywanie w czystym, geometrycznie uporządkowanym otoczeniu pomoże ukształtować spokojnych i układnych mieszkańców, odciągając ich od agresywnych myśli.
Twórczość muzyczna
Kompozytorzy celowo tworzyli piękne dzieła, które miały relaksować ucho i uczyć szacunku do drugiego człowieka.
Literatura
Pisarze promowali dobre wychowanie, niesienie pomocy biedniejszym sąsiadom i opanowanie w trudnych sytuacjach.
Architektura nowożytna
Zwrócono ogromną uwagę na równe proporcje budynków urzędów i szkół. Zakładano, że budynki oddające ład i harmonię uspokajają ludzki umysł.
Działalność społeczna i wsparcie słabszych
Czytanie starych ksiąg i ładne przemowy nie mają sensu, jeśli nic z nich nie wynika. Dlatego członkowie stowarzyszeń od zawsze robili zrzutki na wielkie cele finansowe, które miały bezpośrednio pomóc najbardziej poszkodowanym obywatelom.
Edukacja i biblioteki
Finansowanie zwykłej oświaty dla ludzi z mniejszych miast stanowiło i nadal stanowi bardzo ważny punkt działalności filantropijnej. Z pieniędzy składek prywatnych osób otwierano kiedyś biblioteki ogólnodostępne i małe placówki dydaktyczne. Chciano w ten sposób dać szansę zdolnym dzieciom, niezależnie od tego, jak biedni byli ich rodzice.
W czasach współczesnych kontynuuje się to dzieło przekazując fundusze na różnego rodzaju stypendia rektorskie. Wspiera się w ten konkretny, materialny sposób naukowców medycyny czy instytuty poszukujące przełomowych technologii, które w przyszłości mogą służyć nam wszystkim.
Szpitale dla poparzonych dzieci
Najwyższym dowodem skuteczności pomocy są zorganizowane od zera systemy szpitalne. Przykładem są wielkie kliniki pediatryczne w Stanach Zjednoczonych, które leczą najcięższe przypadki urazów ortopedycznych oraz rozległe oparzenia u małych dzieci. Kliniki te w całości utrzymywane są z regularnych datków od jednej z gałęzi stowarzyszenia (znanej pod nazwą Shriners).
Co jest najpiękniejsze w tej formie wsparcia, to fakt bezwzględnej zasady nienagabywania. Nikt w klinice nie zapyta o wyznanie dziecka, jego status społeczny, ani tym bardziej nie poprosi rodzica o portfel czy fundusze. Dodatkowo organizacje rygorystycznie unikają głośnego, telewizyjnego chwalenia się swoimi charytatywnymi wpłatami, starając się po prostu cicho robić swoje.
Zwiększona potrzeba zrzeszania
Gdy po latach ciemności ludzie w Europie zrozumieli potęgę obserwacji i książek, nabrali odwagi. Zaczęli łączyć się w legalne struktury, by wymieniać doświadczenia. Wykres w prosty sposób pokazuje pęd tego zjawiska w czasie.
Ilość instytucji opartych na swobodnej wymianie myśli a zmiana epok
Krótkie wyjaśnienie wykresu: Ciemna linia symbolizuje pierwsze, niezwykle zamknięte i wąskie organizacje, tworzone na życzenie władców. Złota linia na wykresie ilustruje falę nowo powstających na przestrzeni wieków warsztatów edukacyjnych i stowarzyszeń etycznych. Mocny, bardzo stromy skok jasno obrazuje moment dziejowy, w którym starą cenzurę zastąpiło powszechne zapotrzebowanie zwykłych obywateli na wiedzę i równość wobec skomplikowanego prawa.
Kontakt z redakcją
Każda osoba, która zechce zadać nam merytoryczne pytania, zgłosić cenne uwagi do treści czy podyskutować o zaprezentowanych tu zjawiskach historycznych, jest zawsze mile widziana.
Wyślij wiadomość do redakcji
Aby chronić naszą skrzynkę przed spamem i automatami, adres e-mail nie jest bezpośrednio widoczny na stronie. Kliknięcie poniższego przycisku automatycznie otworzy Twój program pocztowy z gotowym adresem naszej redakcji. Chętnie odpowiemy!